มองมุมเยาว์
ผู้ใหญ่-เด็ก... ทำไมการมีส่วนร่วมยังไม่ประสบความสำเร็จ

รูปจาก http://learners.in.th/blog

 

          หลายที่ปีที่ผ่านมา ประเด็นการมีส่วนร่วมระหว่างผู้ใหญ่และเด็กถูกหยิบยกมาพูดคุยกันอย่างกว้างขวางมากขึ้นในการประชุมทางวิชาการโดยกลุ่มนักวิชาการแขนงต่างๆ เพื่อถกและนำเสนอรูปแบบของการมีส่วนร่วมผ่านหลักการที่หลากหลาย บ้างก็ทำได้จริง บ้างเป็นเพียงทฤษฎีที่สวยหรู

          ดังนั้นสิ่งที่หลายคนอาจเห็นจนเป็นเรื่องชินตาในการจัดกิจกรรม ประชุม หรือทำโครงการของหน่วยงานต่างๆ รวมไปถึงแวดวงเพศศึกษาเองก็ตามที คือไม่ว่าไปที่ไหน ทำกิจกรรมอะไร ก็มีพื้นที่ให้เยาวชนได้ มีส่วนร่วม อยู่เสมอ เพื่อให้สมกับคำว่า กิจกรรมนี้จัด เพื่อเยาวชน

          ในขณะที่โดยตัวเนื้องานแล้ว กิจกรรมเยาวชนกลับเป็นติ่งเล็กๆ หรือแม้แต่มีเพียงห้องเล็กๆ ให้กับเยาวชน ซึ่งไม่ต่างกับการให้เยาวชนเป็นไม้ประดับ กล่าวคือ เด็กมีส่วนร่วมในเหตุการณ์เชิงรูปแบบ เช่น การอ่านคำเปิดงาน อ่านบทกวี แต่การกระทำดังกล่าวเด็กไม่รู้เหตุผล ไม่รู้ความหมาย ซึ่งตรงกับ บันไดของการมีส่วนร่วมระหว่างเด็กกับผู้ใหญ่ ที่ โรเจอร์ เจ ฮาร์ท กล่าวไว้ในหนังสือของเขาชื่อ “การมีส่วนร่วมของเด็ก... การทำพอเป็นพิธีสู่ความเป็นประชาชน” (โรเจอร์ เจ ฮาร์ท เขียน จงเจริญ ศรแก้ว แปล ทิชา ณ นคร ปรับปรุง)

            รูปแบบการให้พื้นที่แบบนี้ถูกทำต่อๆ กันมาจนแทบกลายเป็นพิธีกรรมที่ฝังลึกให้เข้าใจทั้งผู้ใหญ่และเด็กว่า นี่แหละคือการมีส่วนร่วมในการทำงานร่วมกัน

          สิ่งหนึ่งที่ปฏิเสธไม่ได้ของการใช้รูปแบบนี้คือ เป็นรูปแบบที่สามารถตอบโจทย์ในรายงานได้เป็นอย่างดี เพราะมีกลุ่มเป้าหมายทั้งผู้ใหญ่และเด็ก เป็นสัญลักษณ์ลงในรายงานเล่มหรูได้อย่างสวยงาม

          ลองคิดเล่นๆ หากลองแยกกลุ่มผลประโยชน์ในการแลกเปลี่ยนออกเป็น ๓ ฝ่าย คือผู้สนับสนุนงบประมาณ ผู้ใหญ่ และเด็ก โดยภาพรวมของการแลกเปลี่ยนจึงสรุปได้ว่า

          ในแง่ผู้สนับสนุนงบประมาณ เกิดความชอบธรรมที่จะป่าวประกาศได้ว่า งบประมาณที่สนับสนุน สามารถสร้างการมีส่วนระหว่างเด็กและผู้ใหญ่ และผู้ใหญ่ก็ได้ผลงานจากการเข้าร่วมและจัดกิจกรรมของเด็ก เด็กก็ได้แสดงตัวตนตามบทบาทที่ได้รับในกิจกรรม ซึ่งอาจไม่ได้ริเริ่ม ร่วมคิด ตัดสินใจ หรือเลือกสิ่งที่อยากทำได้เอง

อย่างไรก็ตาม ใช่ว่าจะไม่มีกิจกรรมที่เด็กคิดริเริ่ม หรือตัดสินใจเอง ในหลากหลายโอกาสก็มีพื้นที่ที่ปลอดภัยจริงๆ สำหรับเด็กในการแสดงออกและมีส่วนร่วม ซึ่งถือเป็นบันไดการมีส่วนร่วมขั้นสูงสุด คือ เด็กริเริ่ม ผู้ใหญ่ร่วมตัดสินใจ กล่าวคือ เด็กเป็นเจ้าของความคิดและกำหนดสิ่งที่จะทำด้วยตนเอง บทบาทของผู้ใหญ่คือให้ประสบการณ์ความชำนาญและร่วมตัดสินใจกับเด็ก

แต่ประสบการณ์ของเด็กเองอาจไม่ได้มีความชำนาญในการดำเนินกิจกรรม หรือคิดอย่างเป็นระบบจนไร้ซึ่งข้อผิดพลาดเลย ทำให้ในหลายๆ ครั้งก็สร้างความผิดหวังให้กับผู้ใหญ่ที่คอยให้โอกาสอยู่เสมอ เพียงเพราะธรรมชาติของเด็กโดยเด็กเองก็ไม่รู้ตัว

สิ่งหนึ่งที่เกิดขึ้นจากความผิดพลาดคือการเรียนรู้และการเติบโตอย่างมีก้าวขั้นในพัฒนาการของเด็ก แต่กว่าเด็กคนหนึ่งจะก้าวสู่การมีสุขภาวะทางเพศที่ดี สามารถคิด วิเคราะห์ แยกแยะอย่างเป็นเหตุเป็นผล ก็ผ่านการทำร้ายความรู้สึก และความหวังของผู้ใหญ่มากมาย

หากการมีส่วนร่วมคือการสร้างพื้นที่ปลอดภัยและจุดร่วมที่เป็นรูปธรรม เพื่อเปิดพื้นที่ให้เกิดการแลกเปลี่ยนอย่างเท่าเทียม โดยส่วนตัวเชื่อว่า สังคมไทยได้ก้าวไปถึงจุดสูงสุดของการมีส่วนร่วมระหว่างผู้ใหญ่กับเด็กตรงนั้นแล้ว

แต่คำถามคือ ทำอย่างไรให้การมีส่วนร่วมระหว่างเด็กกับผู้ใหญ่ ตามรูปแบบขั้นที่ ๘ ของบันไดการมีส่วนร่วม คือเด็กริเริ่ม ผู้ใหญ่ร่วมตัดสินใจ ยังคงอยู่และเกิดขึ้นกับทุกๆ คนอย่างต่อเนื่อง

เมื่อเด็กรุ่นใหม่ออกมาเรียกร้องโอกาส ในขณะที่ผู้ใหญ่ยังรู้สึกเข็ดกับความผิดหวังหลังจากมอบโอกาสให้เด็กรุ่นเก่าที่เพิ่งผ่านออกไป ประเด็นคำถามนี้คงไม่ใช่การโยนคำถามฝากให้กับผู้ใหญ่เพียงฝ่ายเดียว แต่คงเป็นคำถามให้กับตัวเด็กเองด้วยว่า เมื่อได้รับโอกาสที่เรียกร้องมา จะใช้โอกาสนั้นอย่างไรให้คุ้มกับการแลกเปลี่ยนที่อาจทำร้ายความรู้สึกของผู้ใหญ่

รวมทั้งต้องขอขอบคุณผู้ใหญ่ใจดีทุกๆ ท่าน ที่คอยมอบโอกาส และอยู่เคียงข้างเยาวชน

ความคิดเห็น
ความคิดเห็นที่ 5
3Fyvm6 I think this is a real great post.Really looking forward to read more.
social bookmarking service
(6 มิถุนายน 2556  เวลา 16:06:09)
ความคิดเห็นที่ 4
ครอบครัวที่เป็นนายใหญ่ ส่วนมากไม่มีเวลากับลูก ไม่มีเวลาส่วนร่วมในการรับฟังจากความคิดเห็นของเด็ก ส่วนใหญ่คนใช้รับใช้อยู่ เด็กขาดความอบอุ่นทางกายทางใจ บำรุงลูกกับเงิน   พอเด็กผิดไม่เป็นไรพ่อเป็นเจ้านายพ่อพูดได้ เด็กจะได้ใจ  ......อย่างนี้ต้องรับฟังปัญหาจากล่างขึ้นบน ผู้ใหญ่เองต้องรักษาคำพูด สัจจะวาจา อย่าเท็จ โกหกได้แม้แต่กับเด็ก........เรื่องมันจะยาว.................สาว...กันไม่ได้.................จะจบ.....เรื่อง.......มันก็ไม่จบ......เสร็จกัน....หมดอนาคต............ของ........ลูกเจ้านาย......สายไปแล้ว......
aa
(9 ธันวาคม 2553  เวลา 12:58:18)
ความคิดเห็นที่ 3
การมีส่วนร่วม ... ใคร ๆ ก็พูดกัน แต่ต้องให้เกิดความชัดเจนว่าร่วมอย่างไร ภายใต้ความสัมพันธ์แบบใดกันแน่ เด็ก และผู้ใหญ่ที่มีส่วนร่วมด้วยกัน เป็นการมีส่วนร่วมที่อยู่บนพื้นฐานความเท่าเทียมกันของอำนาจในการตัดสินใจหรือไม่  กระบวนการทุกอย่างที่เกิดขึ้นเป็นความต้องการของใครกันแน่ จริงๆ แล้ว เด็กต้องการอะไร มีคำตอบกันจริงๆ หรือยัง และคงต้องกลับมาทบทวนกันดูอีกสักนิดว่า กระบวนการที่เกิดขึ้นนั้นเป็นจินตนาการที่ผู้ใหญ่คิดว่าเด็กน่าจะเห็นด้วย น่าจะต้องการ แล้วจริงๆ เป็นแบบนั้นจริงหรือไม่ คำถามเหล่านี้เราคงต้ันหาคำตอบ  เพราะเป็นคำตอบเดียวเท่านั้นที่จะทำให้การพัฒนการให้บริการที่เป้นมิตรกับเยาวชนได้ผลดีที่สุด  แต่คงไม่ใช่เรื่องง่าย หากผุู้ใหญ่ยังมีมุมมองว่าเด็กยังมีจำกัดทางการคิด เหตุผล และการตัดสินใจ  เราซึ่งเป็นผู้ใหญ่อาจต้องกลับมาถามตัวเองอีกหลายๆ ครั้ง ว่าจริงแล้ว เป็นข้อจำกัดของเด็กจริงๆ  หรือผู้ใหญ่จินตนาการเอาเองว่าเด็กยังมีข้อจำกัดอยู่ เปิดใจ ยอมรับ ให้โอกาส มองด้วยมุมมองของเด็กดูบ้าง เราคงจะได้คำตอบกัน
กุลระวี
(21 สิงหาคม 2553  เวลา 23:20:55)
ความคิดเห็นที่ 2
เป็นการดีที่ครูควรจะเปิดใจคุยกับนักเรียน....แต่อย่างไรก็ตามควรมีกฏกติกา..กฏระเบียบ..เพราะการตามใจนักเรียนมากเกินไปจะมีผลเสียภายหลัง....เพราะเด็กก็ยังเป็นเด็ก...จริงจังกับการเรียนการสอน..นอกเวลาควรทำตนเหมือนเพื่อนที่ควรเปิดใจกับนักเรียนเพื่อให้นักเรียนไว้วางใจมากที่สุด...คิดว่าคุณครูคงทำได้ไม่ยากนะคะ..ขอให้กำลังใจ
ครูจรีรัตน์
(2 พฤษภาคม 2553  เวลา 22:15:03)
ความคิดเห็นที่ 1
การประเมินผลการมีส่วนร่วมของเด็กกับผู้ใหญ่ในการดำเนินการ มีตัวชี้วัดการทำงานมั้ยคะ อยากรู้และอยากทำงานเกี่ยวกับเด็กในโรงรียนให้ประสบความสำเร็จ แต่ขาดเวทีในการศึกษาเร่อง การประเมินผล ตัวชี้วัดด้านคุณลักณธทางคุณภาพท่ชัดเจน มีเพียงข้อคิดเห็นท่ยังนำไปสู่การปฏิบัติได้ไม่ชัดเจน ยังขาดทฤษฎีรองรับ อยากได้ตรงนี้มาก และอยากให้มีเวที เพื่อจัดทำเกณท์การวัดผลสำเร็จของด้านพฤติกรรมนักเรียนท่ชัดเจนคะ หากมีเวที ขอความกรุรณาให้เข้าเรียนรู้ด้วยคนนะคะ ถ้ามีเอกสาร ที่เกี่ยวข้องกับการวัดประเมินผลความสำเร็จในการจัดการเรียนรู้เรื่องเพศศึกษา
ที่ใดบ้างคะ โปรดช่วยเหลือด่วน  
คนจัดการเรียนรู้เพศศึกษาพะเยา
คุณลลนา
(2 พฤษภาคม 2553  เวลา 14:28:19)
ร่วมแสดงความคิดเห็น
จาก*
 
อีเมล
ความคิดเห็น*
 
มูลนิธิแพธทูเฮลท์ (path2health) อาคารร่วมประสงค์ ชั้น 3
37/1 ถนนเพชรบุรี 15 แขวงพญาไท เขตราชเทวี  กรุงเทพฯ 10400
โทรศัพท์: 02-653-7563-5 โทรสาร: 02-653-7566
ด้วยความสนับสนุนของ กองทุนโลกฯ (The Global Fund to Fight AIDS, Tuberculosis and malaria)
32551244